TSUE zajmie się sprawą WIBOR-u: Historyczna szansa na przełom w ochronie praw konsumentów

W dniu 11 czerwca 2025 roku Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) po raz pierwszy w historii rozpatrzy sprawę polskiego kredytu złotówkowego, którego oprocentowanie opiera się na wskaźniku referencyjnym WIBOR. Sprawa, zarejestrowana pod sygnaturą C-471/24, trafiła do Trybunału po skierowaniu przez Sąd Okręgowy w Częstochowie pytań prejudycjalnych. Jest to przełomowy moment dla polskiego rynku finansowego, porównywalny do początku spraw frankowych w TSUE.

WIBOR – fundament kredytów złotówkowych

Od lat WIBOR stanowi podstawę ustalania oprocentowania kredytów hipotecznych i konsumenckich udzielanych w polskich złotych. Jego wysokość ma kluczowy wpływ na koszty kredytu dla milionów Polaków. Mimo że przez długi czas WIBOR był traktowany jako rynkowy standard, pojawiają się coraz częstsze zarzuty dotyczące jego nietransparentności oraz braku odzwierciedlenia rzeczywistych warunków rynkowych.

Problematyczny jest sposób ustalania WIBOR-u, który nie opiera się na realnych transakcjach międzybankowych, lecz na deklaracjach banków, które informują, po jakiej stopie mogłyby pożyczyć środki innym instytucjom. W rzeczywistości rynek pożyczek międzybankowych praktycznie nie funkcjonuje, przez co WIBOR nie odzwierciedla rzeczywistych kosztów finansowania.

Cztery pytania prejudycjalne – o co chodzi w sprawie C-471/24?

W ramach sprawy rozpoznawanej przez TSUE, Sąd Okręgowy w Częstochowie zadał cztery pytania prejudycjalne dotyczące kluczowych kwestii związanych z funkcjonowaniem wskaźników referencyjnych i ochroną konsumentów:

1. Abuzywność postanowień o WIBOR – Czy klauzula ustalająca oprocentowanie kredytu na podstawie WIBOR-u może być uznana za nieuczciwą według Dyrektywy 93/13?
2. Transparentność WIBOR-u – Czy bank dostatecznie poinformował kredytobiorcę o mechanizmie WIBOR-u oraz jego wpływie na wysokość zobowiązania?
3. Równowaga kontraktowa – Czy konstrukcja kredytu, w której konsument ponosi ryzyko związane z WIBOR-em, narusza zasady równowagi kontraktowej?
4. Skutki eliminacji WIBOR-u – Co się stanie, jeśli postanowienia dotyczące WIBOR-u uznane zostaną za abuzywne? Czy umowa może być kontynuowana na podstawie samej marży?

Odpowiedzi Trybunału mogą mieć ogromne znaczenie systemowe, wpływając na tysiące spraw sądowych, w których konsumenci kwestionują legalność WIBOR-u.

Analogiczna sytuacja jak w sprawach frankowych?

Sprawa WIBOR-u jest porównywana do spraw związanych z kredytami frankowymi. W obu przypadkach podstawowym problemem jest nieprzejrzystość mechanizmu ustalania świadczeń kredytobiorcy i nierównowaga stron. W przypadku WIBOR-u konsument nie ma wpływu na wybór wskaźnika, nie zna szczegółów jego ustalania, a ryzyko zmienności jest całkowicie przerzucone na niego.

WIBOR a Dyrektywa 93/13 – unijne standardy

Dyrektywa 93/13 stanowi, że umowy zawierające nieuczciwe postanowienia mogą być uznane za nieważne. W przypadku WIBOR-u, istnieją wątpliwości dotyczące trzech głównych przesłanek:

• Brak indywidualnego uzgodnienia – Postanowienia dotyczące WIBOR-u są narzucone, nie wynikają z indywidualnych uzgodnień.
• Naruszenie dobrych obyczajów – WIBOR nie opiera się na rzeczywistym rynku, a jego wysokość jest kontrolowana przez banki.
• Rażące naruszenie interesów konsumenta – Zmiany WIBOR-u mogą znacznie zwiększyć raty kredytu bez wpływu konsumenta na ten proces.

Argumenty strony konsumenckiej

Pełnomocnicy kredytobiorców podkreślają, że banki nie poinformowały wystarczająco swoich klientów o tym, czym jest WIBOR, jak jest ustalany i jakie ryzyko wiąże się z jego zmiennością. Kredytobiorcy nie byli świadomi ryzyka związanego z WIBOR-em, a jego zmiany doprowadziły do gwałtownego wzrostu rat kredytowych o nawet 100%.

Co się stanie, jeśli TSUE przyzna rację konsumentom?

Jeśli TSUE potwierdzi abuzywność postanowień dotyczących WIBOR-u, możliwe będzie:

• Stwierdzenie nieważności umowy w całości.
• Zmiana oprocentowania umowy na podstawie samej marży.
• Zwrot nadpłat wynikłych z zastosowania WIBOR-u.
• Podważenie tytułów egzekucyjnych, a w niektórych przypadkach wznowienie zakończonych postępowań egzekucyjnych.

Podsumowanie

Sprawa C-471/24 to nie tylko kwestia legalności WIBOR-u. To także pytanie o zasady uczciwości w relacjach między bankiem a konsumentem oraz o poziom ochrony konsumentów w Polsce, który powinien odpowiadać standardom unijnym. Wiele wskazuje na to, że orzeczenie TSUE może przynieść ważne zmiany w polskim rynku kredytowym, zapewniając kredytobiorcom sprawiedliwe i przejrzyste warunki umów.

Fot. i oprac. na podst.: mat. prasowy Pilawska Zorski Adwokaci.