Spastyczne zapalenie oskrzeli charakteryzuje się zjawiskiem obturacji oskrzeli, czyli ich zwężeniem [1]. Choroba ta występuje głównie u osób z nasilonym stanem zapalnym, zwłaszcza u niemowląt i małych dzieci. Szacuje się, że doświadcza jej przynajmniej jedno na troje dzieci przed ukończeniem 3. r.ż. [2]. Jakie są objawy spastycznego zapalenia oskrzeli? Dowiedz się więcej.
Co to jest spastyczne zapalenie oskrzeli?
Spastyczne zapalenie oskrzeli nazywane również świszczącym lub obturacyjnym to szczególna postać zapalenia oskrzeli. Rozwinięty proces zapalny na skutek czynników infekcyjnych (najczęściej wirusów) i nadmierna reaktywność oskrzeli (zwiększona skłonność drzewa oskrzelowego do skurczu) mają ostry przebieg. Dochodzi do uszkodzenia nabłonka dróg oddechowych, a następnie do martwicy komórek, upośledzenia mechanizmów transportu śluzowo-rzęskowego oraz związanego z tym zalegania wydzieliny [2]. W wyniku obturacji oskrzeli następuje zwężenie światła dróg oddechowych [3], co skutkuje zmianami osłuchowymi m.in. świstami wydechowymi oraz kaszlem i dusznością [2].
Dlaczego dzieci często chorują na spastyczne zapalenie oskrzeli?
Nawracające obturacje oskrzeli często dotykają dzieci chodzące do żłobka lub przedszkola. Dlaczego? Otóż po każdej przebytej infekcji dróg oddechowych, zwłaszcza wirusowej, pozostaje poinfekcyjna nadreaktywność oskrzeli i towarzyszący jej nawet do 12 tygodni kaszel. Uszkodzony nabłonek dróg oddechowych potrzebuje czasu na odbudowę. Tymczasem narażenie na ciągłe zarażanie się różnymi patogenami w środowisku przedszkolnym oraz brak czasu na całkowitą regenerację nabłonka sprawiają, że nadreaktywność oskrzeli utrzymuje się i dochodzi do ich spastyczności [2].
Jakie są objawy spastycznego zapalenia oskrzeli?
Kaszel jest najczęstszym objawem chorób dróg oddechowych. W wyniku obrzęku i zwężenia ściany oskrzeli oraz nadmiernego wydzielania śluzu [2], zazwyczaj jest on mokry, produktywny, zwłaszcza w kolejnych dobach trwania infekcji. Przy obturacji pojawia się również świszczący oddech, któremu może towarzyszyć duszność wydechowa [3].
Poza tym mogą wystąpić inne objawy charakterystyczne dla zapalenia oskrzeli [1, 2]:
- odkrztuszanie plwociny;
- gorączka;
- pogorszenie samopoczucia i tzw. uczucie rozbicia;
- bóle mięśni;
- wydzielina z nosa.
- Dzieci dość często mają także zapalenie spojówek oraz brak apetytu [2].
Jak diagnozuje się spastyczne zapalenie oskrzeli?
Rozpoznania obturacyjnego zapalenia oskrzeli dokonuje lekarz na podstawie wywiadu oraz badania przedmiotowego [3]. Jeżeli infekcja nie trwa dłużej niż 14 dni i nie ma skłonności do zaostrzania objawów, niepotrzebne jest rozszerzanie diagnostyki [2].
Główne czynniki wskazujące na diagnozę spastycznego zapalenia oskrzeli to [2]:
- świst wydechowy;
- poprzedzające spastyczność oskrzeli objawy infekcji górnych dróg oddechowych;
- duszność zaobserwowana w badaniu przedmiotowym – zwiększona częstotliwość oddechów, postękiwanie wydechowe, używanie dodatkowych mięśni wydechowych.
Jak wygląda leczenie spastycznego zapalenia oskrzeli?
Przy obturacyjnym zapaleniu oskrzeli związanym z infekcją wirusową stosuje się leczenie objawowe. Podstawą jest tu dbanie o prawidłowe nawodnienie organizmu, robienie inhalacji z hipertonicznym roztworem chlorku sodu o właściwościach zmniejszających obrzęk błon śluzowych oraz w przypadku zbyt wysokiej temperatury ciała stosowanie leków przeciwgorączkowych [2, 3]. Jeżeli saturacja spadnie poniżej 92%, stosuje się tlenoterapię bierną [3].
Przy bardzo nasilonej spastyczności można sięgnąć po leki rozkurczające oskrzela i ułatwiające odkrztuszanie wydzieliny [2]. W czasie ich przyjmowania należy stosować się do zaleceń producenta preparatu. Natomiast antybiotyk przepisuje lekarz jedynie przy potwierdzonym zakażeniu bakteryjnym oskrzeli [2].
Przy nawracających obturacjach oskrzeli należy skonsultować się z lekarzem, który rozszerzy diagnostykę, zwłaszcza w kierunku m.in. astmy, mukowiscydozy, refluksu żołądkowo-przełykowego, niedoborów odporności lub wrodzonych wady układu oddechowego [2].
Artykuł na zlecenie marki Deflegmin
Bibliografia:
1. Mejza F., Bulanda M., Zapalenie oskrzeli: przyczyny, objawy i leczenie, Medycyna praktyczna dla pacjentów, 2022, witryna internetowa: https://www.mp.pl/pacjent/pulmonologia/choroby/68742,zapalenie-oskrzeli-przyczyny-objawy-i-leczenie (dostęp: 30.09.2025).
2. Zagórska W., Zomerfeld A., Obturacyjne zapalenie oskrzeli czy astma dziecięca?, Forum Pediatrii, witryna internetowa: https://www.kongres-forumpediatrii.pl/artykul/obturacyjne-zapalenie-oskrzeli-czy-astma-dziecieca (dostęp: 30.09.2025).
3. Szczukocka-Zych A., Makowska M., Obturacja dróg oddechowych u dzieci, Pediatria po Dyplomie, 2019, witryna internetowa: https://podyplomie.pl/pediatria/33131,obturacja-drog-oddechowych-u-dzieci (dostęp: 30.09.2025).